երիտթուրքեր- Քաղաքական և հեղափոխական շարժում էր Օսմանյան կայսրությունում, 19-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը։
«Միություն եւ առաջադիմություն»- եղել է Օսմանյան կայսրության ամենաազդեցիկ քաղաքական կազմակերպություններից մեկը՝ 20-րդ դարի սկզբին։
հեղաշրջում- դա հանկարծակի և բռնի եղանակով իշխանության փոփոխություն է
պանթյուրքիզմ – գաղափարախոսություն է, որի նպատակն է միավորել աշխարհի բոլոր թյուրքախոս ժողովուրդներին՝ միացյալ մշակութային, քաղաքական կամ նույնիսկ պետական միության մեջ։
Մեծ Թուրան- դա պանթյուրքիստական ու պանթուրանական ազգայնական գաղափարախոսություն է
կիլիկիահայության կոտորածներ – տեղի ունեցան 1909 թ․ ապրիլին Օսմանյան Կիլիկիայում, և դրանք եղան հայ ժողովրդի պատմության ամենացավալի ու ողբերգական էջերից մեկը՝ Հայոց ցեղասպանությանը նախորդող լայնածավալ բռնությունների շարքում։
Ադանա- պատմական քաղաք Կիլիկիայում, որը գտնվում է ներկայիս Թուրքիայի հարավարևելքում
Բալկանյան պատերազմներ- երկու աշխարհագրական և ռազմական կոնֆլիկտներ, որոնք տեղի ունեցան 1912-1913 թվականներին Բալկանյան թերակղզում
Գեւորգ Ե Սուրենյանց-հայ եկեղեցական գործիչ, կաթողիկոս, ազգային ու հոգևոր առաջնորդ
Պողոս Նուբար- նշանակալի հայ քաղաքական ու հասարակական գործիչ, դիվանագետ
բարենորոգումների ծրագիր -Օսմանյան կայսրությունում 19-20-րդ դարերի սահմանագծին իրականացված քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական բարեփոխումների մի շարք ծրագիր
Ա. Մանդելշտամ-ռուսական և սովետական ժամանակաշրջանի նշանավոր բանաստեղծ
Նիկոլայ Հոֆ-ռուս-հայկական ծագմամբ հայտնի նկարիչ և գրաֆիկ
ՀԻՄՆԱԿԱՆ Ա2 ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ինչպե՞ս սկսվեցին եւ ի՞նչ ընթացք ունեցան հայ-թաթարական բախումները։
Հայ-թաթարական բախումները սկսվեցին 19-րդ դարի վերջում՝ Հարավային Կովկասում հայերի և թաթարների (ադրբեջանցիների) միջև՝ հողի, քաղաքական ու տնտեսական խնդիրներից: Գլխավոր բռնկումները եղան 1905-1906-ին, ու կրկնվեցին 1918-ին՝ անկախության շրջանին: Դրանք դարձան հետագա հակամարտությունների սկիզբը:
բ. Նշի՛ր։ Թվարկի՛ր երիտթուրքերի՝ Աբդուլ Համիդի քաղաքականության շարունակողներ լինելու հանգամանքը հիմնավորող մի քանի փաստ։
Երիտթուրքերը շարունակեցին Աբդուլ Համիդի ազգայնական ու պանթյուրքական քաղաքականությունը, ուժեղացրին վարչակարգը և ճնշեցին փոքրամասնություններին, հատկապես հայերին։
գ. Քննի՛ր։ Ի՞նչ էր պանթյուրքիզմը եւ ի՞նչ վտանգավոր հետեւանքներ էր ենթադրում։
Պանթյուրքիզմը թուրքական ժողովուրդների միավորման գաղափար էր, որը հանգեցրեց ազգայնական լարվածության, փոքրամասնությունների ճնշման և Հայոց ցեղասպանության։
-Բաց թող ինձ, և ես քեզ կտամ երեք կարևոր խորհուրդ,_ասաց նրան թռչնակը:
Առաջին խորհուրդը թռչնակը խոստացավ տալ, երբ մարդը նրան բաց կթողներ ձեռքից, երկրորդը՝ երբ կնստեր ճյուղին, և երրորդը՝ երբ կբարձրանար բլրի գագաթը: Մարդը համաձայնվեց և հարցրեց, թե որն է նրա առաջին խորհուրդը:
-Երբ կզրկվես ինչ-որ բանից, մի ափսոսա երբեք: Մարդը բաց թողեց թռչնակին, և թռչնակը երգեց ճյուղի վրայից.
-Մի հավատա այն ամենին,ինչն անհեթեթ է և չունի փաստեր:
Բարձրանալով բլրի գագաթը՝ թռչնակը այնտեղից բղավեց.
-Ես կուլ եմ տվել երկու մեծ զմրուխտ: Ինձ սպանելով` դու կստանայիր այն:
Հուսահատված մարդը գլուխը վերցրեց ափերի մեջ:
-Տուր ինձ գոնե երրորդ խորհուրդը,- ասաց նա ուշքի գալով:
— Ինչի՞դ է պետք երրորդ խորհուրդը,- ձայն տվեց թռչնակը,- եթե դու ափսոսացիր այն ամենի համար, ինչ կորցրել էիր և հավատացիր անհեթեթությանը: Մտածիր`ինչպես կարող է մի փոքրիկ թռչնակի մեջ տեղավորվել երկու մեծ զմրուխտ: Դու հիմար ես, և իմ խորհուրդները քեզ չեն օգնի:
Այս պատմությունը մի մարդու և մի խելացի թռչնակի մասին է, ով երեք կարևոր խորհուրդ է տալիս։ Այն ուսուցանում է հետևյալը․
Մի ափսոսա կորցրածի համար,
Մի հավատա անհեթեթ բաների՝ առանց փաստերի,
Խորհուրդները միայն այն ժամանակ են օգնում, երբ մարդը հետևում է դրանց։
Թռչնակը նրան 3 խորուրդ տվեց որոնք էին
-Երբ կզրկվես ինչ-որ բանից, մի ափսոսա երբեք:
-Մի հավատա այն ամենին,ինչն անհեթեթ է և չունի փաստեր:
-Երրորդ խորուրդը թրչնակը չասեց որովհետև մարդը չեր հետևել այն 2 խորուրդները որոնք տվել էր թռչնակը և այդ պատճառով նրան 3 խորուրդը չտվեծ թռչնակը։
Պատմությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես մարդը չի հետևում այդ խորհուրդներին ու տուժում է իր հիմարությունից։
Վարպետն ու թեյի բաժակը
Վաղո˜ւց, շատ վաղուց մի ծպտված Վարպետ ճամփորդում էր իր աշակերտների հետ: Ո՛չ հագուստով, ո՛չ պահվածքով նա չէր տարբերվում մյուս ճամփորդներից: Նրանք կանգ առան մի պանդոկում՝ գիշերելու: Պանդոկի տերն առավոտյան նրանց թեյ ու նախաճաշ հյուրասիրեց: Մինչ վարպետն ու իր աշակերտները թեյում էին, պանդոկապանը, ի նշան հարգանքի, հանկարծ ընկավ Վարպետի ոտքերը: Աշակերտները խիստ զարմացան. որտեղի՞ց կարող էր նա իմանալ, որ իրենց մեջ Վարպետ կա:
Ո՞վ էր բացահայտել իրենց գաղտնիքը պանդոկի տիրոջը: Վարպետը ծիծաղեց և ասաց.
-Մի՛ զարմացեք, հարցրեք հենց նրան, թե ինչպես ճանաչեց ինձ:
Աշակերտները հարցրին պանդոկապանին.
-Ինչպե՞ս գլխի ընկար, որ նա Վարպետ է:
-Ես չէի կարող չճանաչել,- ասաց տերը, — տարիներ շարունակ սեղան եմ գցում իմ հյուրերի առաջ: Ես հազարավոր մարդկանց եմ հանդիպել, սակայն չեմ հանդիպել մի մարդու, ով այդքան սիրով կարող է նայել թեյի այս սովորական ու անշուք բաժակին:
«Վարպետն ու թեյի բաժակը» պատմում է մի վարպետի մասին, ով իր աշակերտների հետ կանգ է առնում մի պանդոկում։ Պանդոկի տերը նրան ճանաչում է ոչ թե արտաքինով կամ խոսքով, այլ նրա սրտով — նրա՝ սովորական թեյի բաժակին սիրով նայելու ձևից։ Այս պատմությունը ընդգծում է, որ իրական մեծությունը երևում է ոչ թե արտաքինով, այլ մարդու վերաբերմունքով անգամ ամենապարզ բաների հանդեպ։
1. Ո՞ր նյութերն են կոչվում էլեկտրականության հաղորդիչներ:
Էլեկտրական հաղորդիչներ են այն նյութերը, որոնք հեշտությամբ անց են կացնում էլեկտրական հոսանքը: Այս նյութերում էլեկտրոնները ազատ շարժվում են, ինչի շնորհիվ էլեկտրական հոսքը կարող է հեշտ անցնել դրանց միջով:
2. Ո՞ր նյութերն են կոչվում մեկուսիչներ:
Մեկուսիչներ են այն նյութերը, որոնք չեն անցկացնում (կամ շատ վատ են անցկացնում) էլեկտրական հոսքը։ Այս նյութերում էլեկտրոնները կապված են ատոմների հետ և չեն կարող ազատ տեղաշարժվել:
3. Բերեք հաղորդիչների և մեկուսիչների օրինակներ:
Հաղորդիչներ՝
Պղինձ
Ալյումին
Արծաթ
Ոսկի
Ջուր (հատկապես աղով կամ լուծված նյութերով)
Մեկուսիչներ՝
Պլաստմասսա
Ռետին
Ափսեային ապակի
Փայտ (չոր վիճակում)
Օդ
4. Նկարագրեք փորձ, որտեղ էլեկտրական փոխազդեցությունը հաղորդվում է ոչ օդի միջոցով:
Փորձ՝ հաղորդիչ նյութով փոխազդեցություն.
Վերցրեք մետաղյա գնդիկ և լիցքավորեք այն (օրինակ՝ շփելով կտորով):
Դրեք մեկուսիչ հիմքի վրա:
Գնդիկին մոտեցրեք մետաղյա ձող, որի մի ծայրը միացված է մյուս գնդիկին՝ հաղորդիչ մետաղալարով։
Դուք կտեսնեք, որ մյուս գնդիկը նույնպես լիցքավորվում է՝ այսինքն՝ էլեկտրական փոխազդեցությունը փոխանցվել է մետաղալարով, ոչ թե օդով:
5. Ինչո՞վ են տարբերվում էլեկտրականացված և չէլեկտրականացված մարմինները շրջապատող տարածությունները:
Էլեկտրականացված մարմնի շուրջ առաջանում է էլեկտրական դաշտ, որը կարող է ազդել այլ մարմինների վրա:
Չէլեկտրականացված մարմնի շուրջ էլեկտրական դաշտ չկա, հետևաբար այն էլեկտրական ներգործություն չի գործում շրջապատի վրա։
6. Ինչպե՞ս կարելի է հայտնաբերել էլեկտրական դաշտը:
Էլեկտրական դաշտը կարելի է հայտնաբերել՝ օգտագործելով փոքր լիցքավորված փորձնական մարմին (օրինակ՝ թղթե փոքրիկ կտոր կամ փոքր գնդիկ):
Եթե այդ մարմինը սկսում է շարժվել կամ տատանվել ինչ-որ ուղղությամբ, ապա դա նշան է, որ տվյալ տարածքում կա էլեկտրական դաշտ, որն ազդում է նրա վրա:
«Իմ արժեքներն ու ակնկալիքները նոր ուսումնական տարում»
Ա. Իմ արժեքները և վերաբերմունքը ուսման հանդեպ
1.Ի՞նչը քեզ համար ամենակարևորն է դպրոցում սովորելիս․ գիտելիք, ընկերություն, արդարություն, հաջողություն, ստեղծագործականություն, թե՞ ուրիշը։
գիտելիք, հաջողություն
2.Ի՞նչ արժեք ես ամենից շատ գնահատում քո դասընկերների մեջ (օր.՝ անկեղծություն, փոխօգնություն, հարգանք)։
Պարտաճանաչություն, գիտելիքը․
3.Որոնք են այն հանգամանքները, որոնք քեզ խանգարում են լավ սովորել կամ կենտրոնանալ։
ինտերնետը և դասընկերների աղմուկը․
4.Ի՞նչ կուզեիր, որ դպրոցը կամ դասերը քեզ ավելի շատ տային այս տարի։
Նոր դասացանկ Աստվածաշնչյան ուսուցում։
5.Ինչպե՞ս ես պատկերացնում «լավ դասարանը»․ ի՞նչ որակներ պետք է ունենա դասարանը որպես թիմ։
Իրար հետ խոսալ,շբվել և վստահել
Բ. Իմ նպատակներն ու հմտությունները
6.Որոնք են այն երեք հմտությունները, որ կուզեիր զարգացնել այս ուսումնական տարում (օր.՝ քննադատական մտածողություն, թիմային աշխատանք, հանրային խոսք, պատմական վերլուծություն)։
թիմային աշխատանք
7.Ի՞նչ գիտելիք կամ թեմա է քեզ առավել հետաքրքիր պատմության մեջ, որ կուզեիր խորացնել։
Կուզեի, որ Մոնթե Մելքոնյանի և Անդրանիկ Զորավարի մասին թեմա ունենայինք։
8.Կուզե՞իր մասնակցել նախագծային աշխատանքների (օր.՝ փոքր հետազոտություն, ներկայացում, թիմային նախագիծ)․ ինչ թեմայով։
Եթե անյ ինձ հետաքրքիր լինի
9.Եթե ուսումնական տարվա վերջում նայես հետ՝ ի՞նչ կուզեիր ասել․ «Ես կարողացա․․․»։
Ես կարողացա Ավարտել 9 դասարան
10.Ի՞նչն է քեզ ամենից շատ մոտիվացնում սովորել․ գնահատականը, ուսուցչի ու ծնողների կարծիքը, անձնական հետաքրքրությունը, թե՞ ապագայի մասնագիտության մասին պատկերացումը։
Գնահատականը
Հայոց ցեղասպանության քաղաքականության սկիզբը Օսմանյան կայսրությունում-
1.ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Աբդուլ Համիդ II -Օսմանյան սուլթան (1876–1909), հայտնի «Կարմիր սուլթան» անունով, իրականացրեց բռնաճնշումների ու կոտորածների քաղաքականություն հայերի նկատմամբ։
«Համիդիե» — Կուրդական հեծելազոր, ստեղծված Աբդուլ Համիդ II-ի կողմից՝ հայերի կոտորածներին մասնակցելու և արևելյան նահանգներում հայերին ահաբեկելու նպատակով։
պանիսլամիզմ — Կրոնա-քաղաքական գաղափարախոսություն, որի նպատակն էր բոլոր մուսուլմաններին միավորել խալիֆի՝ սուլթանի իշխանության ներքո։
Կարին — Էրզրումի հայկական պատմական անունը։ Հայկական մշակութային ու քաղաքական կենտրոն։
Սասուն — Հայկական գավառ, որտեղ 1894 թ․ տեղի ունեցավ ինքնապաշտպանական հերոսամարտ՝ ընդդեմ թուրքական բռնությունների։
Վան — Հայկական քաղաք, որտեղ հայերը բազմիցս կազմակերպել են ինքնապաշտպանություն (հատկապես 1896-ին և 1915-ին)։
Զեյթուն — Կիլիկյան գավառ, հայտնի իր ազատասեր ու մարտական բնակչությամբ, 1895-ին հերոսական ինքնապաշտպանություն կազմակերպեց։
Կ.Պոլիս — Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաքը, նաև հայկական քաղաքական ու մշակութային կենտրոն։
Տրապիզոն — Սև ծովի ափին գտնվող քաղաք, որտեղ նույնպես բնակվում էին հայեր։
Մեծն Մուրադ — այ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, մասնակցել է Սասունի ու Վանի ինքնապաշտպանություններին։
Զեքի — Օսմանյան զորքերի հրամանատար, մասնակցել է հայերի դեմ ճնշումներին։
Գում Գափու — Կոստանդնուպոլսի հայկական պատրիարքարանի շենքի առջևի հրապարակ, որտեղ 1890-ին հայ երիտասարդները ցույց կազմակերպեցին։
Բաբ Ալի — Օսմանյան կառավարության նստավայր Կոստանդնուպոլսում։
Աղասի — Հայ ազատամարտիկներից։
Նազարեթ Չավուշ — Հայ Ֆիդայի, ակտիվ մասնակցել է ազատագրական շարժմանը։
Սանդուխ — Հայկական գաղտնի կազմակերպություն, որը զբաղվում էր քաղաքական-հեղափոխական գործունեությամբ։
Էդհեմ — Օսմանյան պաշտոնյա, մասնակցել է կոտորածների կազմակերպմանը:
Մկրտիչ Ավետիսյան — Հայ ազգային գործիչ, ազատագրական շարժման առաջնորդներից։
Վարդան — Հայ Ֆիդայի, մասնակցել է ազատագրական կռիվներին։
Խանասոր — 1897 թ․ հայ Ֆիդայի-ների կազմակերպած պատժիչ արշավը ադրբեջանցի քուրդ մազրիկ ցեղի դեմ։
«Դեղին գիրք» — Ֆրանսիայի կառավարության հրապարակած փաստաթղթերի ժողովածու, որտեղ ներկայացված էին հայերի կոտորածների վերաբերյալ վկայություններ։
2.ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ի՞նչ նախապատրաստական քայլեր կատարվեցին մինչ կոտորածների սկսելը։ Ինչո՞ւ ստեղծվեցին «Համիդիե» հեծելագնդերը։
Օսմանյան կառավարությունը զինաթափեց հայերին։
Ստեղծվեցին «Համիդիե» հեծելագնդերը՝ քրդերին զինելու և հայերի դեմ օգտագործելու համար։
Սկսվեց հայերի դեմ բամբասանքների ու քարոզչության տարածում։
բ. Նշի՛ր։ Ո՞ր քայլերը նպաստեցին Զեյթունի ինքնապաշտպանության հաղթանակին։
Զեյթունցիների մարտական պատրաստվածությունը։
Լեռնային դիրքերի առավելությունը։
Համախմբվածությունը և միասնականությունը։
գ. Քննի՛ր։ Ինչո՞ւ վանեցիները վայր դրեցին զենքերը։ Արդյոք դա ճի՞շտ որոշում էր։
Վանեցիները զենքերը վայր դրեցին, քանի որ օսմանյան իշխանությունները խոստացել էին, որ կփրկեն խաղաղ բնակչությանը։ Սակայն դա սխալ որոշում էր, քանի որ դրանից հետո սկսվեցին զանգվածային կոտորածներ։
3.ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ 1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ի՞նչ նշանակություն ունեցան ինքնապաշտպանական մարտերը։
Ցույց տվեցին հայերի կամքը և ազատության ձգտումը։
Դարձան ոգեշնչման աղբյուր հաջորդ սերունդների համար։
2. Վերլուծի՛ր։ Կոտորածների իրականացման մեջ ի՞նչ նշանակություն ունեցան կրոնը և մուսուլման հոգևոր առաջնորդները։
Մուսուլման հոգևոր առաջնորդները հայերի դեմ ատելություն քարոզեցին։
Կրոնը օգտագործվեց որպես զենք՝ հայերին «անհավատ» հայտարարելով։
3. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ հանգամանքներ խանգարեցին Աբդուլ Համիդ II-ին իրականացնելու հայերի ամբողջական ոչնչացումը
Միջազգային ճնշումները (Ռուսաստան, Անգլիա, Ֆրանսիա)։
Հայերի ինքնապաշտպանական շարժումները։
Օսմանյան կայսրության ներսում տնտեսական ու քաղաքական ճգնաժամերը։
Գոյական բառերը ցույց են տալիս առարկաներ՝ իրեր (պատ, սեղան), կենդանիներ (արջ, գայլ), երևույթներ (երազանք, ամպրոպ), անձինք (մարդ, աղջիկ)։
Բաժանումներ.
Հասարակ և հատուկ գոյականներ. Հասարակն անվանում է առարկայի տեսակը ընդհանուր, հատուկը՝ առանձին առարկան։
Թանձրացական և վերացական գոյականներ. Թանձրացականն անվանում է նյութական առարկաներ, վերացականը՝ հատկանիշներ և երևույթներ։
Անձ և ոչ անձ. Անձ ցույց տվողները պատասխան են «ո՞վ»-ին, ոչ անձ՝ «ի՞նչ»-ին։
Թիվ. Եզակի (ծառ, տղա) և հոգնակի (ծառեր, տղաներ)։ Միավանկ բառերին ավելանում է -եր, բազմավանկներին՝ -ներ։ Որոշ բառեր վերականգնում են «ն» մասնիկը (բեռ→բեռներ)։
Հավաքական գոյականներ. Ցույց են տալիս միատեսակ առարկաների բազմություն (ուսանողություն, հայություն, բանակ, երամ)։
Տառային արտահայտությունում մեկ փոփոխականի առաջին կարգի բազմանդամ արտադրիչն անվանենք գծային արտադրիչ։ Օրինակ՝ (x − 2)(x − 5) արտահայտությունում x − 2 և x − 5 արտահայտությունները գծային արտադրիչներ են, իսկ (x + 1)(x − 3) + 7-ում գծային արտադրիչ չկա։ Գծային արտադրիչներից կազմված տառային արտահայտության նշանը պարզելը հեշտ է։
Օրինակ 1 Պարզենք (x − 2)(x − 700) արտահայտության նշանը, երբ x = 4: Լուծում։ x − 2 արտահայտության արժեքը x = 4 դեպքում դրական է, քանի որ 4 − 2 > 0: x − 700 արտահայտության արժեքը x = 4 դեպքում բացասական է, քանի որ 4 − 700 < 0: Ուրեմն (x − 2)(x − 700) արտահայտության արժեքը x = 4 դեպքում բացասական է։
Պարզվում է, որ կարող ենք հեշտությամբ պարզել օրինակ 1-ի արտահայտության նշանը x-ի բոլոր արժեքների համար։ Նախ որոշենք, թե երբ է (x − 2)(x − 700) արտահայտության արժեքը 0։ Այն 0 է, երբ արտադրիչներից որևէ մեկը 0 է, այսինքն՝ երբ x = 2 կամ x = 700: Կոորդինատային առանցքի վրա պատկերենք 2 և 700 կոորդինատներով կետերը։ Այդ կետերով կոորդինատային առանցքը բաժանվում է երեք մասի՝ (−∞, 2), (2, 700) և (700,+∞): Այժմ դիտարկենք x կոորդինատով կետի հնարավոր դիրքերը։
1) x կոորդինատով կետը գտնվում է (700, +∞) միջակայքում՝ x ∈ (700,+∞): Այս դեպքում x-ը 2 և 700 կոորդինատներով կետերից աջ է, այսինքն՝ x − 2 և x − 700 արտահայտությունները դրական են։ Քանի որ դրական թվերի արտադրյալը դրական է, ուրեմն՝ (x − 2)(x − 700) > 0:
2)x ∈ (2, 700): Այդ միջակայքում գտնվող կետերը գտնվում են 2-ից աջ, 700-ից՝ ձախ։ Ուրեմն՝ x − 2 > 0 և x − 700 < 0: Փաստորեն (x − 2)(x − 700) արտահայտության արտադրիչներից մեկը դրական է, իսկ մյուսը՝ բացասական։ Ուրեմն՝ (x − 2)(x − 700) < 0:
3)x ∈ (−∞, 2): Այս դեպքում x-ը գտնվում է 2-ից և 700-ից ձախ՝ x − 2 < 0 և x − 700 < 0: Ուրեմն՝ (x − 2)(x − 700) > 0:
Ամփոփենք.
(x − 2)(x − 700) արտահայտության արժեքը 0 է, երբ x = 2 կամ x = 700։
(−∞, 2) և (700, +∞) միջակայքերին պատկանող x-երի համար (x − 2)(x − 700) արտահայտության արժեքը դրական է։
x ∈ (2, 700) դեպքում՝ (x − 2)(x − 700) < 0: Այս ամենը կոորդինատային առանցքի վրա կարող ենք պատկերել սխեմատիկ.
Կոորդինատային առանցքի վրա նշենք 2 և 700 կոորդինատներով կետերը:
Յուրաքանչյուր միջակայքի վրա նշենք այդ միջակայքում (x − 2)(x − 700) արտահայտության նշանը բնութագրող + կամ – նշանը։
(−∞, 2), (2, 700) և (700, +∞) միջակայքերը կոչվում են (x − 2)(x − 700) արտահայտության նշանապահպանման միջակայքեր։ Այդ միջակայքերից յուրաքանչյուրում արտահայտության նշանը նույնն է։ Ինչպես տեսնում ենք, հարևան միջակայքերում արտահայտության նշանները տարբեր են։ Այդ օրինաչափությունը խախտվում է, երբ գծային արտադրիչներից որևէ մեկի ցուցիչը զույգ է։
Օրինակ 2 Պարզենք (x − 3)2(x − 1)(x + 5) արտահայտության նշանապահպանման միջակայքերը։ Լուծում։ (x − 3)2(x − 1)(x + 5) արտահայտության արժեքը 0 է դառնում, երբ արտադրիչներից որևէ մեկը հավասարվում է 0-ի, այսինքն՝ x = −5, x = 1 և x = 3 դեպքերում: Կոորդինատային առանցքը −5, 1 և 3 կետերով բաժանվում է չորս միջակայքի՝ (−∞, −5), (−5, 1), (1, 3) և (3, +∞): Այդ միջակայքերից յուրաքանչյուրի համար կարող ենք հեշտությամբ որոշել արտահայտության նշանը։ Պարզվում է, որ (−5, 1) միջակայքում արտահայտությունը բացասական է, իսկ մնացած միջակայքերում՝ դրական։
Ինչպես տեսնում ենք, 3 կետից ձախ ու աջ միջակայքերում արտահայտության նշանը նույնն է։ Պատճառը x − 3 արտադրիչի ցուցիչի զույգ լինելն է։ (x − 3)2 բացասական լինել չի կարող, ուստի չի ազդում արտահայտության նշանի վրա․ արտահայտության նշանը 3 կետից ձախ ու աջ նույնն է։ Գծային արտադրիչներից կազմված արտահայտության նշանապահպանման միջակայքերի սխեմատիկ պատկերը կարող ենք գծել հետևյալ պարզ եղանակով. • Կոորդինատային առանցքի վրա նշենք բոլոր գծային արտադրիչների արմատները: • Ընտրենք նշվածներից մեծ թիվ և այդ միջակայքում (ամենաաջ միջակայքում) պարզենք արտահայտության նշանը: • Շարժվենք ձախ։ Ամեն անգամ առանցքի վրա նշված a կետից ձախ անցնելիս նայենք արտահայտության մեջ x − a արտադրիչի ցուցիչին։ Եթե այն կենտ է, ապա a-ից ձախ անցնելիս արտահայտության նշանը փոխվում է, իսկ եթե զույգ է՝ մնում է նույնը։ Եթե x − a արտադրիչի ցուցիչում ոչինչ գրված չէ, ուրեմն ցուցիչը 1 է՝ x − a = (x − a)1 :
Առաջադրանքներ․
1)Պարզե՛ք արտահայտության նշանը փոփոխականի տվյալ արժեքի դեպքում (նշված կետում)․
ա) (x − 1)(x − 34), x = 11 բացասական։
բ) (x − 3)(x − 0.7), x = 2.2 բացասական:
գ) (x + 2)(x − 7), x = 9 դրական:
դ) (x − 4)(x − 9), x = 13 դրական:
ե) (x + 5)(x − 8), x = −10 դրական:
զ) (x − 5)(x + 10), x = 6 դրական:
2)Գտե՛ք արտահայտության նշանապահպանման միջակայքերը։ Պարզե՛ք արտահայտության նշանն այդ միջակայքերում.
ա) (x − 2)(x − 8)
բ) (x − √6)(x +√8 )
գ) (x − 10)(x − 100)
դ) (x + √15 )(x − 5 √2 )
ե) (x − 2√7 )(x + 2)
զ) (x − 3√6 )(x + 4)
Այցված արտահայտություն
Արմատներ
Միջակայքներ
Նշան
(x − 2)(x − 8)
2, 8
(−∞,2)
+
(2,8)
−
(8,+∞)
+
(x − √6)(x + √8)
−√8, √6
(−∞,−√8)
+
(−√8,√6)
−
(√6,+∞)
+
(x − 10)(x − 100)
10,100
(−∞,10)
+
(10,100)
−
(100,+∞)
+
(x + √15)(x − 5√2)
−√15,5√2
(−∞,−√15)
+
(−√15,5√2)
−
(5√2,+∞)
+
(x − 2√7)(x + 2)
−2,2√7
(−∞,−2)
+
(−2,2√7)
−
(2√7,+∞)
+
(x − 3√6)(x + 4)
−4,3√6
(−∞,−4)
+
(−4,3√6)
−
(3√6,+∞)
+
3)Գտե՛ք արտահայտության նշանապահպանման միջակայքերը։ Պարզե՛ք արտահայտության նշանն այդ միջակայքերում. ա) (x − 2)(x − 5)(x − 6)
4)Գտե՛ք արտահայտության նշանապահպանման միջակայքերը։ Պարզե՛ք արտահայտության նշանն այդ միջակայքերում. ա) (x + 2)(3x − 9)
բ) (4x − 20)(x + 3/7 )
գ) (6x − 5)(x + 3)
դ) (2x − 8)(3x + 21)
ե) (2x + 1/3 )(x − √11 )
զ) (x + 4)(3x − 7)
ԼՈՒԾՈՒՄ։ գ) (6x − 5)(x + 3)-ի արտահայտության առաջին արտադրիչից 6-ը ընդհանուր հանենք՝ (6x − 5)(x + 3) = 6(x − 5/6 )(x + 3)։ Նշանապահպանման միջակայքերն են՝ (−∞, −3), (−3, 5/6) և (5/6, +∞)։ Առաջին և երրորդ միջակայքերում դրական է, իսկ երկրորդում՝ բացասական։
Սա նշանակում է, որ ֆտորի հարաբերական ատոմային զանգվածը 19 է։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ մեկ ֆտորի ատոմի զանգվածը մոտավորապես 19 անգամ ավելի է, քան մեկ ածխածնից (¹⁄₁₂ ¹²C)։
8. Թթվածնի վալենտականությունն ու օքսիդացման աստիճանը թթվածնի պարզ նյութում (O₂)
Վալենտականություն՝ 2
Օքսիդացման աստիճան՝ 0 (քանի որ պարզ նյութ է)
9. Ի՞նչ կապեր են առկա թթվածին պարզ նյութի մոլեկուլում (O₂)
Միջև երկու ատոմները առկա է երկակի կովալենտ կապ։
10. Գազային խառնուրդ՝ 2.5 մոլ O₂ և 3 մոլ O₃
Mr(O₂) = 32, Mr(O₃) = 48
Զանգված = 2.5×32 + 3×48 = 80 + 144 = 224 գ
11. Ինչ ծավալ են զբաղեցնում 5 մոլ He և 0.5 մոլ Ar
1 մոլ ցանկացած գազ զբաղեցնում է 22.4 լ (ն.ճ. պայմաններում)
Լեո Մելիքյանի բլոգ 