1. Վիտամինների կարևորությունը մարդու օրգանիզմում

Վիտամինները կենսական նյութեր են, որոնք անհրաժեշտ են օրգանիզմի տարբեր համակարգերի ճիշտ աշխատանքի համար։ Դրանք մասնակցում են նյութափոխանակության, ուժեղացնում իմունային համակարգը, նպաստում աճին և վերականգնմանը, և պաշտպանում օրգանիզմը հիվանդություններից։

2. A և D վիտամինների գործառույթը և պակասի հետևանքները

• A վիտամին (ռետինոլ)
  Գործառույթ՝ Լավացնում է տեսողությունը, պաշտպանում մաշկը և լորձաթաղանթները, մասնակցում է բջիջների աճին։
  Պակասի դեպքում՝ Գիշերային կուրություն, մաշկի չորություն, իմունային համակարգի թուլացում։
• D վիտամին
  Գործառույթ՝ Օգնում է կալցիումի և ֆոսֆորի կլանմանը, ամրացնում է ոսկորները և ատամները։
  Պակասի դեպքում՝ Ռախիտ (երեխաներում), ոսկորների փխրունություն և մկանային թուլություն (մեծահասակների մոտ)։

3. Վիտամինների թերֆունկցիա և գերֆունկցիայի հետևանքները

• Թերֆունկցիա (պակաս)
  Հանգեցնում է անեմիա, տեսողության խանգարումներ, ոսկրային խնդիրներ, հոգնածություն, իմունային համակարգի թուլացում։
• Գերֆունկցիա (ավելցուկ)
  Ավելցուկը կարող է առաջացնել թունավոր ազդեցություններ՝ գլխացավեր, սրտխառնոց, լյարդի վնասում։

4. Սնման հիգիենան

• Լվանալ ձեռքերը ուտելուց առաջ։
• Օգտագործել թարմ ու ճիշտ պահպանված մթերքներ։
• Պահպանել խոհանոցային պարագաների մաքրությունը։
• Չօգտագործել ժամկետանց մթերք։

5. Մարսողական համակարգի հիվանդություններ և դրանց կանխարգելում

• Հիվանդություններ՝ Գաստրիտ, խոց, մարսողության խանգարումներ (փորկապություն, փորլուծություն), աղիքային վարակներ։
• Կանխարգելում՝ Կանոնավոր ու առողջ սնվել, խուսափել կծու և ճարպոտ սննդից, խմել շատ ջուր։

6. Մաշկի կառուցվածք և ֆունկցիա

• Կառուցվածք
  • Էպիդերմիս (վերին շերտ)
  • Դերմա (արյունատար անոթներ, նյարդեր, գեղձեր)
  • Ենթամաշկային շերտ (ճարպային հյուսվածք)
• Ֆունկցիաներ
  • Պաշտպանություն
  • Ջերմակարգավորում
  • Զգայունություն
  • Վիտամին D-ի սինթեզ

7. Ինչպես է մաշկը պաշտպանում օրգանիզմը

• Կանխում է մանրէների ներթափանցումը։
• Պահպանում է ջրի հավասարակշռությունը։
• Տեղեկացնում է վտանգի մասին՝ ցավի ու շոշափման ռեցեպտորներով։

8. Մարմնի մազածածկույթի նշանակությունը

• Պաշտպանում է մաշկը արևի ճառագայթներից։
• Պահպանվում է մարմնի ջերմաստիճանը։
• Օրինակ՝ բեղերը կենդանիների մոտ որպես զգայական ֆունկցիա։

9.Ներկայացնել ապրիլ ամսվա բլոգային աշխատանքները

Վիտամիններ դրանց դերը մարդու կյանքում

Մաշկի կառուցվածքը և ֆունկցիան:Ինչպես է մաշկը պաշտպանում մեր օրգանիզմը.Ինչ գաղտնիք է թաքցնում մաշկը:

1․ Ի՞նչ նշանակություն ունեն վիտամինները

Վիտամինները կենսական նշանակություն ունեն մարդու օրգանիզմի նորմալ գործունեության, աճի, նյութափոխանակության և իմունային համակարգի համար։

2․ Ո՞ր սննդամթերքն է ավելի շատ պարունակում վիտամին A, B, C, D

• Վիտամին A – գազար, լյարդ, կարագ
• Վիտամին B – հացահատիկեղեն, լոբի, միս
• Վիտամին C – կիտրոն, նարնջի, պղպեղ, կաղամբ
• Վիտամին D – ձուկ, ձվի դեղնուց, կարագ, արևի ճառագայթներ

3․ Ինչպիսի՞ն պետք է լինի սննդի ընդունման ռեժիմն օրվա ընթացքում

Սնունդը պետք է ընդունել օրական 3-4 անգամ՝ կանոնավոր ժամերի, բավարար քանակությամբ և հավասարակշռված։

Ի՞նչ նշանակություն ունի մարﬓի մազածածկույթը:

Մաշկը ծածկութային օրգան է, որը պաշտպանում է ստորև տեղադրված օրգաններն ու հյուսվածքները մեխանիկական, քիմիական վնասվածքներից և խոչընդոտում կողմնակի նյութերի ու ախտահարույց մանրէների ներթափանցումն օրգանիզմ:

Ի՞նչ գործոնների հետևանքով են մազերը թափվում:

Մազերը հենց այնպես չեն թափվում: Այս գործընթացի վրա ազդում են հետևյալ գործոնները.

Սթրես ու նյարդային գրգռվածություն,

Վատ սննդակարգ և վիտամինների ու հանքանյութերի պակաս,

Գլխի վնասվածքներ կամ այրվածքներ:

Ժառանգական հակվածության գործոն:

Ինչպե՞ս խնաﬔլ եղունգները և պահպանել ձեռքերի մաքրությունը:

Մեզ այս ամենի համար հարկավոր է՝ հաճախ լվացվել, ախտահանվել, և ամենակարևորը՝ եղունգները չկրծել:

Ի՞նչ ախտանիշներ են դրսևորվում մաշկի ցրտահարված տեղամասում:

Առաջին ախտանիշը թմրածությունն է։ Դրանից հետո կարող են դիտվել շարժման դժվարություններ, մաշկի գունատություն։ Բուժում ստանալու ժամանակ կարող է դիտվել այտուցվածություն և բշտիկներ

• Համեմատիր նապոլեոնյան և հետնապոլեոնյան դարաշրջանները:
• Հիմնավորիր զարգացման որ ուղին է նախընտրելի ՝ հեղափոխական, թե բարենորոգումների:
• Վիեննայի վեհաժողովի որոշումներով Եվրոպայում հաստատված ազգային-պետական սահմանները:
• 

Վիեննայի վեհաժողով, համաեվրոպական վեհաժողով, որտեղ որոշվեցին Եվրոպայի պետությունների սահմանները։ Իր ընդգրկմամբ նախադեպը չունեցող Վիեննայի վեհաժողովին մասնակցում էին 2 կայսր, 4 թագավոր, 2 թագաժառանգ և 215 իշխանական տների ղեկավարներ։ Այստեղ հավաքվել էր 450 դիվանագետ։ Այն ավարտեց եվրոպական տերությունների կոալիցիաների պատերազմները (Դաշնախմբային պատերազմներ) նապոլեոնյան Ֆրանսիայի դեմ (Նապոլեոնյան պատերազմներ)։ Տեղի է ունեցել Վիեննայում 1814 թվականի սեպտեմբերից 1815 թվականի հունիսը։ Վիեննայի կոնգրեսին մասնակցել են եվրոպական բոլոր պետությունների (բացի Թուրքիայից) 216 ներկայացուցիչներ։ Կոնգրեսում առաջատար դեր էին խաղում Անգլիան, Ռուսաստանը և Ավստրիան։

Բանակցությունները հաճախ ընդհատվում էին պարահանդեսներով, ներկայացումներով, որսով։ «Պարող վեհաժողով»՝ այդպես է այն մնացել բոլորի հիշողության մեջ։ Պայմանագրերը մշակվում էին առանձին աշխատանքային խմբերում։

Վեհաժողովին մասնակցող յուրաքանչյուր երկիր հետամուտ էր իր շահերին։ Ռուսաստանը, Անգլիան, Ավստրիան և Պրուսիան վերաձևեցին Եվրոպայի պետական սահմանները՝ հաշվի չառնելով այլ ազգերի՝ սեփական պետություն ունենալու իրավունքը։ Այսպես, Նապոլեոնի ստեղծած Վարշավայի դքսությունը լուծարվեց։ Լեհական հողերի զգալի մասն անցավ Ռուսաստանին։ Պահպանվեց Իտալիայի և Գերմանիայի մասնատվածությունը։ Անգլիան ստացավ Մալթա կղզին և հոլանդական մի շարք գաղութներ։

Վեհաժողովի մասնակիցները գտնում էին, որ Ֆրանսիական հեղափոխությունը Եվրոպայում խախտել է օրինական կարգը։ Նրանք որոշեցին վերականգնել տապալված արքայատոհմերն ու իշխանական տները։ Դա վերաբերում էր առաջին հերթին Ֆրանսիային։ Վերականգնվեցին նաև նրա մինչհեղափոխական սահմանները։

Վիեննայի կոնգրեսի կարևորագույն խնդիրներն էին Ֆրանսիական հեղափոխությամբ և նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակ վերացված ավատատիրական (ֆեոդալական), միապետական կարգերի վերականգնումը, մի շարք տապալված գահատոհմերի (դինաստիաների) վերահաստատումը, պայքարը ազգային-ազատագրական ու հեղափոխական շարժումների դեմ, դաշնակից տերությունների հաղթանակի ամրապնդումը, Ֆրանսիայում նապոլեոնյան վարչակարգի վերականգնումը կանխելու և Եվրոպան Ֆրանսիայի նոր զավթողական պատերազմներից ապահովագրելու ամուր երաշխիքների ստեղծումը, հաղթողների տարածքային հավակնությունների բավարարումը և Եվրոպայում նոր պետական սահմանների հաստատումը։

Կոնգրեսի նիստերի ժամանակ, Էլբա կղզի աքսորված Նապոլեոնը, 1815 թվականի մարտի 1-ին անսպասելիորեն ափ իջավ Ֆրանսիայում և հաղթարշավով սկսեց առաջանալ դեպի Փարիզ (Նապոլեոն Բոնապարտի 100 օրը)։ Կոնգրեսի մասնակիցները Նապոլեոնի դեմ անհապաղ ստեղծեցին նոր, յոթերորդ դաշնախումբը (կոալիցիան)։

Վաթեռլոոյի ճակատամարտից մի քանի օր առաջ, 1815 թվականի հունիսի 9-ին, Ռուսաստանը, Պրուսիան, Ավստրիան, Անգլիան, Ֆրանսիան, Իսպանիան, Շվեդիան և Պորտուգալիան ստորագրեցին 121 հոդվածներից և 17 առանձին հավելվածներից բաղկացած Վիեննայի կոնգրեսի գլխավոր եզրափակիչ պայմանագիրը։ Վիեննային կոնգրեսովով Ֆրանսիան զրկվեց բոլոր տերիտորիալ նվաճումներից։ Բելգիան և Հոլանդիան միավորվեցին Նիդերլանդական թագավորության մեջ, որը Պրուսիայի և Ավստրիայի հետ պետք է դառնար «պատնեշ» ընդդեմ Ֆրանսիայի։ Նապոլեոնի նախկին դաշնակից Դանիայից, անջատվեց Նորվեգիան և միացավ Շվեդիային։ Դանիան ստացավ Շլեզվիգը և գերմանական Հոլշթայնը։

Վիեննայի կոնգրեսը չեզոք պետություն հռչակեց 19 կանտոններից (շրջաններից) բաղկացած Շվեյցարիայի կոնֆեդերացիան։ Լեհաստանը կրկին ենթարկվեց քաղաքական մասնատման՝ բաժանվելով ցարական Ռուսաստանի, Ավստրիայի և Պրուսիայի միջև։ Կրակովը հռչակվեց «անկախ քաղաք»։

Գերմանիան մնաց 38 ինքնուրույն պետություններից բաղկացած երկիր։ Գերմանական պետություններից և Ավստրիական տիրույթների մի մասից ստեղծվեց Գերմանական միությունը՝ Ավստրիայի գերիշխանության ներքո։

Վիեննայի կոնգրեսը ամրապնդեց նաև Իտալիայի քաղաքական մասնատվածությունը։ Ապենինյան թերակղզում պահպանվեցին 8 իտալական պետություններ։ Իտալիայի հարավ-արևմուտքում վերականգնվեց Սարդինական թագավորությունը (Պիեմոնտը)․ նրան միացվեցին Սավոյան ու Նիցցան։ Նշանակալիորեն ընդլայնվեց Պրուսիայի տարածքը։ Լեհական հողերից նրան մնացին Պոզնանը, Գդանսկը (Դանցիգը) և Տորունը, Սաքսոնիայի տարածքի գրեթե կեսը, տնտեսապես զարգացած Հռենոսյան մարզը և Վեստֆալիան։ Ավստրիան, լեհական հողերից բացի, ստացավ Արևմտյան Ուկրաինան (Դալիցիան) և Տեռնոպոլի շրջանը, հաստատվեց նաև իտալական հողերում (նրան անցան Լոմբարդիան և նախկին Վենետիկի հանրապետության տարածքը, որով և իր գերիշխանությունը հաստատեց Ադրիատիկ ծովում)։

Իտալական Պարմա, Մոդենա, Տոսկանա դքսություններում գահ բարձրացան Հաբսբուրգների դրածոները, որոնք դաշնակցային պայմանագրերով կապվեցին Ավստրիայի հետ։ Հաբսբուրգների փաստական գերիշխանությունը տարածվեց Իտալիայի վրա, բացառությամբ՝ Աարդինական թագավորության։

Վիեննայի կոնգրեսում նշանակալի տերիտորիալ ձեռքբերումներ ունեցավ ցարական Ռուսաստանը։ Նախկին Վարշավայի դքսության մեծ մասը, որն անվանվեց «Լեհական թագավորություն», անցավ Ռուսաստանին։ Ռուսաստանը ստացավ նաև Ֆինլանդիան ու Բեսարաբիան։

Անգլիան ամրապնդեց իր առևտրական ու ծովային գերիշխանությունը և պահպանեց Հոլանդիայից ու Ֆրանսիայից զավթած գաղութների ու ծովային հենակետերի մի մասը (Մալթան՝ Միջերկրական ծովում, Հոնիական կղզիները, Կապի գաղութը Աֆրիկայի հարավում և Ցեյլոն կղզին)։

Վիեննայի կոնգրեսի եզրափակիչ պայմանագրի հատուկ հոդվածները վերաբերում էին միջազգային հարաբերությունների տարբեր հարցերի։ Պայմանագրին կցվեցին մի շարք հավելվածներ։ Վիեննայի կոնգրեսի որոշումների հետևանքով Լեհաստանը չորրորդ անգամ բաժանվեց։ Ամրապնդվեց Գերմանիայի և Իտալիայի քաղաքական մասնատվածությունը։ Այդ երկրներում իր փաստական գերիշխանությունը հաստատեց Ավստրիան։ Վիեննայի կոնգրեսի ամրապնդեց նապոլեոնյան պատերազմների վերջում ստեղծված ուժերի նոր հարաբերակցությունը, ինչպես նաև միջազգային հարաբերություններում ցարական Ռուսաստանի և Մեծ Բրիտանիայի առաջատար դերը, որը պահպանվեց մի քանի տասնամյակ։ Որպես Վիեննայի կոնգրեսի պայմանագրի լրացուցիչ ակտ 1815 թվականիի սեպտեմբերի 26-ին ստեղծվեց Սրբազան դաշինքը։

Վիեննայի վեհաժողովը (1814-1815թթ.) տեղի է ունեցել Նապոլեոնյան պատերազմներից հետո՝ Եվրոպայում նոր քաղաքական սահմանների ձևավորման համար։ Կոնգրեսին մասնակցել են գրեթե բոլոր եվրոպական պետությունները։ Գլխավոր դերակատարներն էին Ռուսաստանը, Ավստրիան, Անգլիան և Պրուսիան։
Վեհաժողովի նպատակները էին՝

• վերականգնել արքայատոհմերի իշխանությունը,
• կանխել հեղափոխական շարժումները,
• սահմանել նոր քարտեզ՝ հաշվի առնելով հաղթողների շահերը։
  Այն ամրապնդեց ավատատիրական կարգերը և միապետությունը՝ անտեսելով ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը։

Հարցեր

1. Որտե՞ղ և ե՞րբ է տեղի ունեցել Վիեննայի վեհաժողովը։

Վիեննայում, 1814 թ. սեպտեմբերից մինչև 1815 թ. հունիս։

2. Որքա՞ն պետությունների ներկայացուցիչներ են մասնակցել վեհաժողովին։

Մոտ 200 պետությունների, թագավորությունների և իշխանությունների ներկայացուցիչներ։

3. Ինչո՞ւ է Վիեննայի վեհաժողովը անվանվում «պարող վեհաժողով»։

Քանի որ քաղաքական բանակցությունների հետ մեկտեղ ամեն օր կազմակերպվում էին պարեր ու հանդիսություններ։

4. Ի՞նչ էր վեհաժողովի գլխավոր նպատակը Նապոլեոնի պարտությունից հետո։

Վերականգնել Եվրոպայի հին մոնարխիաներն ու պահպանել ուժերի հավասարակշռությունը։

5. Ինչպե՞ս վերաբերվեցին վեհաժողովում Լեհաստանի հարցին։ Ո՞ր պետություններն էին մասնակից։

Լեհաստանի մեծ մասը հանձնվեց Ռուսաստանին՝ որպես Լեհական թագավորություն։ Մասնակից պետություններ՝ Ռուսաստանը, Ավստրիան, Պրուսիան, Անգլիան։

6. Ի՞նչ տարածքային ձեռքբերումներ ունեցավ Ռուսաստանը։

Ստացավ Լեհաստանի մեծ մասը և հաստատեց վերահսկողություն Ֆինլանդիայի ու Բեսարաբիայի վրա։

7. Ի՞նչ ազդեցություն ունեցավ Անգլիան Միջերկրական ծովում և գաղութային տարածքներում։

Ուժեղացրեց դիրքերը՝ ստանալով Մալթան, Ցեյլոնը, Կապի գաղութը և մեծացրեց ծովային գերազանցությունը։

8. Ինչպե՞ս ձևավորվեց Գերմանական միությունը, և ո՞ր պետության ազդեցության տակ։

Ստեղծվեց Գերմանական միություն՝ 39 պետություններից, Ավստրիայի ազդեցության տակ։

9. Ի՞նչ էր Սրբազան դաշինքը, և ե՞րբ այն կազմվեց։

Ռուսաստանի, Ավստրիայի և Պրուսիայի միջև 1815 թ., նպատակ՝ պահպանել միապետությունը և քրիստոնեական արժեքները։

10. Ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ վեհաժողովը Իտալիայի համար։

Իտալիան մնաց բաժանված փոքր պետությունների՝ մեծ մասով Ավստրիայի ազդեցության տակ։

• Ինչ է կոռուպցիա
• Կոռուպցիան հանցագործություն է, որով տվյալ անձը իր հնարավորություններն օգտագործում է անձնական կամ խմբակային շահի համար։ Դա պաշտոնի չարաշահում է, որը ոտնահարում է անհատի, հասարակության կամ նույնիսկ պետության իրավունքները։
• Որոնք են կոռուպցիայի առաջացման պատճառները։
• Կոռուպցիան շատ առաջացման պատճառներ ունի, որոնցից են օրինակ, քիչ եկամուտը, որը կարող է հանգեցնել կոռուպցիային, ավելի մեծ եկամուտ ստանալու համար։ Վատ ուսումը, ասյդպիսի մարդիկ ավելի խոցելի են կոռուպցիայի համար։
• Կարելի է արդյոք նշել կոռուպցիայի գոյության համար մեղավորների ինչ-որ շրջանակ։
• Այո։ Ըստ ինձ կոռուպցիայի ընդացքում մեղավոր է և կաշառողը և ստացողը։ Երկուսն էլ շահագործում են իրենց հնարավորություններն ու պաշտոնը։

1․ Ի՞նչ է սինուսը, կոսինուսը և տանգենսը:

Ուղղանկյուն եռանկյան սուր անկյան սինուս կոչվում է այդ անկյան դիմացի էջի հարաբերությունը ներքնաձիգին:

Ուղղանկյուն եռանկյան սուր անկյան կոսինուս կոչվում է այդ անկյան կից էջի հարաբերությունը ներքնաձիգին:

Ուղղանկյուն եռանկյան սուր անկյան տանգենս կոչվում է այդ անկյան դիմացի էջի հարաբերությունը կից էջին:

2․ ABC ուղղանկյուն եռանկյան սուր անկյունների սինուսի, կոսինուսի և տանգենսի արժեքների վերաբերյալ ո՞ր բանաձևերն են ճիշտ:

ա) tgA=CB/CA բ)tgA=CA/CB գ) բոլորն էլ սխալ են դ) cosA=AC/AB

ե) sinB=AC/AB զ) բոլորն էլ ճիշտ են է) sinB=AB/CB ը) cosA=AC/AB

3․ Գտնել D անկյան սինուսը, կոսինուսը և տանգենսը;

sinD=FE/FD

conD=DE/DF

tgD=EF/ED

4․ Գտնել F անկյան սինուսը,կոսինուսը և տանգենսը:

sinF=ED/DF

conF=EF/DF

tgF=ED/EF

5․ Տրված է ABC ուղղանկյուն եռանկյունը: Գտնել A անկյան սինուսն ու կոսինուսը: 

ա) Ո՞րն է A անկյան սինուսը՝    BC/BA CB/AC CA/BA

բ) Ո՞րն է A անկյան կոսինուսը՝ CA/BA CB/AC BC/BA

6․ Կամայական ուղղանկյուն եռանկյան սուր անկյան սինուսը փոքր է մեկից: Բացատրել, ինչո՞ւ

Սինուսը փոքր է մեկից որովհետև դիմացի էջը միշտ փոքր է ներքնաձիգից և երբ որ փոքր թիվը բաժանում ենք մեծ թվի միշտ մեկից փոքր է լինում պատասխանը։

7․ Կարո՞ղ է մեկից մեծ արժեք ունենալ ուղղանկյուն եռանկյան սուր անկյան ա) կոսինուսը բ) տանգենսը: Պատասխանը հիմնավորել:

Կոնսինուսը չի կարող որովհետև կից կողմը փոքր է ներքնաձիգից և փոքր թիվ բաժանաց մեծ թվի հավասար է լինում եկից փոքր։ Տանգենսը կարող է մեկից մեծ լինել որովհետև 2 էջերը կարող են հավասար լինել մեծ լինել կամ փոքր լինել իրարից։

8. Գծել ABC ուղղանկյուն եռանկյունը այնպես, որ ∠C=90°, CA=6 սմ և CB=10 սմ: Գտնել A և B սուր անկյունների սինուսը, կոսինոիսը և տանգենսը:

AC²+CB²=AB^2. 6²+10²=AB^2. 36+100=AB^2. AB²=136. AB=√136.

sinA=10/√136=0.859. cosA=6/√136=0.515. tgA=10/6=1.667

sinB=6/√136=0.515. cosB=10/√136=0.859. tgB=6/10=0.6

9. ABC ուղղանկյուն եռանկյան մեջ C -ն ուղիղ անկյունն է, CA=18 սմ և CB=24 սմ: Հաշվել B անկյան տանգենսը, սինուսը և կոսինուսը:

AC²+CB²=AB^2. 18²+24²=AB^2. 324+576=AB^2. AB²=900. AB=√900. AB=30

sinB=18/30=0.6. conB=24/30=0.8. tgB=18/24=0.75

1. Ի՞նչ եք հասկանում վալենտականություն ասելով։
Վալենտականությունը ցույց է տալիս ատոմի ունակությունը միանալու որոշակի թվով այլ ատոմների հետ միացություններ ստեղծելու համար։

---

2. Միացությունում ո՞ր տարրի վալենտականությունը չի համապատասխանում խմբի համարին։
Տրված են.
ա. F (Ֆտոր)
բ. S (Ծծումբ)
գ. O (Թթվածին)
դ. Ne (Նեոն)
ե. Cl (Քլոր)

• F — 7-րդ խումբ, վալենտականություն՝ հիմնականում 1 → համապատասխան է։
• S — 6-րդ խումբ, կարող է լինել 2, 4, 6 → տարբեր դեպքերում տարբեր է։
• O — 6-րդ խումբ, վալենտականություն՝ հիմնականում 2 → համապատասխան է։
• Ne — 8-րդ խումբ, իներտ գազ, սովորաբար վալենտականություն չունի։
• Cl — 7-րդ խումբ, վալենտականություն 1, 3, 5, 7 → տարբեր է։

Պատասխան՝ դ. Ne, քանի որ նեոնը չի ցուցաբերում սովորական վալենտականություն:

---

3. Որոշեք տարրերի վալենտականությունը հետևյալ բանաձևերում.

• CO₂ →
  • O թթվածին՝ միշտ 2 վալենտություն, ընդհանուր 2×2=4 ։
  • Ուրեմն C ունի 4 վալենտություն։
• SiO₂ →
  • O ունի 2 վալենտություն։
  • Ուրեմն Si ունի 4 վալենտություն։
• N₂O₃ →
  • O ունի 2 վալենտություն, ընդհանուր 2×3=6։
  • Ուրեմն N ընդհանուր 6 վալենտություն ունի, 6/2=3, միատոմի համար՝ 3 վալենտություն։
• N₂O₅ →
  • O ունի 2×5=10 վալենտություն։
  • N ընդհանուր 10 վալենտություն ունի, 10/2=5, այսինքն՝ 5 վալենտություն։
• Cl₂O →
  • O ունի 2 վալենտություն։
  • Ուրեմն Cl₂ ունի ընդհանուր 2 վալենտություն, մեկ ատոմը՝ 1 վալենտություն։

---

4. Որքա՞ն է 8 գ զանգվածով ջրածնի.

• ա. Նյութաքանակը (մոլ)
  Ջրածնի մոլար զանգվածը ≈ 1 գ/մոլ։ n=mM=81=8 մոլn = \frac{m}{M} = \frac{8}{1} = 8 \, \text{մոլ}n=Mm​=18​=8մոլ
• բ. Ծավալը (լ)
  Նորմալ պայմաններում 1 մոլ գազը զբաղեցնում է 22.4 լ։ V=n×22.4=8×22.4=179.2 լV = n \times 22.4 = 8 \times 22.4 = 179.2 \, \text{լ}V=n×22.4=8×22.4=179.2լ

---

5. Որքա՞ն է ջրածնի զանգվածային բաժինը (%) էթիլ սպիրտում (C₂H₅OH):

• Մոլեկուլային զանգվածը՝
  • C₂H₅OH = (2×12) + (6×1) + (1×16) = 24 + 6 + 16 = 46 գ/մոլ
• Ջրածնի զանգվածը՝ 6×1 = 6 գ։
• Բաժինը՝ 646×100%≈13.04%\frac{6}{46} \times 100\% \approx 13.04\%466​×100%≈13.04%

---

6. Հաշվել CO₂ հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը.

• C = 12 գ/մոլ
• O₂ = 2×16 = 32 գ/մոլ

Ուրեմն 12+32=44 գ/մոլ12 + 32 = 44 \, \text{գ/մոլ}12+32=44գ/մոլ

---

7. Որքա՞ն է 0.75 մոլ թթվածնի (O₂) զանգվածը (գ):

• Մոլար զանգվածը՝ 32 գ/մոլ։

m=n×M=0.75×32=24 գm = n \times M = 0.75 \times 32 = 24 \, \text{գ}m=n×M=0.75×32=24գ

---

8. Որքա՞ն է 106.5 գ զանգվածով ֆոսֆորի օքսիդի նյութաքանակը (P₂O₅):

• Մոլեկուլային զանգվածը՝ (2×31) + (5×16) = 62 + 80 = 142 գ/մոլ։
• Նյութաքանակը՝

n=mM=106.5142≈0.75 մոլn = \frac{m}{M} = \frac{106.5}{142} \approx 0.75 \, \text{մոլ}n=Mm​=142106.5​≈0.75մոլ

---

9. Հետևյալ ռեակցիաների ուրվագրերում ընտրեք գործակիցները.

ա. Fe + O₂ → Fe₃O₄
(Fe₃O₄-ում Fe-ի հարաբերակցությունը 3 է, O-ի՝ 4)։
Հավասարեցում՝ 3Fe+2O2→Fe3O43Fe + 2O₂ \rightarrow Fe₃O₄3Fe+2O2​→Fe3​O4​

բ. Al + HCl → AlCl₃ + H₂
Հավասարեցում՝ 2Al+6HCl→2AlCl3+3H22Al + 6HCl \rightarrow 2AlCl₃ + 3H₂2Al+6HCl→2AlCl3​+3H2​

---

10. Հաշվել 3 մոլ ծծմբական թթվի (H₂SO₄) զանգվածը.

• Մոլեկուլային զանգվածը՝
  (2×1) + (32) + (4×16) = 2 + 32 + 64 = 98 գ/մոլ։
• Ուրեմն 3 մոլի զանգվածը՝

m=3×98=294 գm = 3 \times 98 = 294 \, \text{գ}m=3×98=294գ

---

11. Գործակիցներից հետո ռեակցիաների մասնակցող նյութերի քանակները.

2Al + 3Cl₂ → 2AlCl₃

• 2 մոլ Al
• 3 մոլ Cl₂
• 2 մոլ AlCl₃

(Ուշադրություն՝ ձեր տեքստում փոքր սխալ կար՝ ճիշտ գրառում եմ տվել վերևում։)

---

12. Հավասարեցում և գործակիցներ՝

ա. CO₂ + NaOH → Na₂CO₃ + H₂O

Հավասարեցում՝ CO2+2NaOH→Na2CO3+H2OCO₂ + 2NaOH \rightarrow Na₂CO₃ + H₂OCO2​+2NaOH→Na2​CO3​+H2​O

բ. Al + CuSO₄ → Al₂(SO₄)₃ + Cu

Հավասարեցում՝ 2Al+3CuSO4→Al2(SO4)3+3Cu2Al + 3CuSO₄ \rightarrow Al₂(SO₄)₃ + 3Cu2Al+3CuSO4​→Al2​(SO4​)3​+3Cu

11.04.25

11․ Կազմել նախադասություններ՝ օգտագործելով շաղկապները։

• Եթե վաղ արթնանաս, դպրոց չես ուշանա։
• Նա սովորում է որպեսզի լավ արդյունքներ ստանա։
• Ես չէի եկել, որովհետև հիվանդ էի։
• Ուզում էի գնալ զբոսնելու, սակայն սկսեց անձրև գալ։
• Հայրս ընթերցում էր, իսկ մայրս լսում էր երաժշտություն։
• Նա երգում էր, և բոլորը ուրախանում էին։

---

2․ Գծերի փոխարեն գրել Վ կամ Ֆ

1. Սինքս – Վ
2. Հաֆք – Ֆ
3. Գոֆք – Ֆ
4. Ասֆալտ – Ֆ
5. Փլավ – Վ
6. Հարավային – Վ
7. Ավտոմեքենա – Վ
8. Նավթ – Վ
9. Օվկիանոս – Վ
10. Նավթավառ – Վ
11. Զավթել – Վ
12. Աֆրոդիտե – Ֆ
13. Ավրորա – Վ
14. Թավշյա – Վ
15. Ավտոմատ – Վ
16. Հազիվ-հազ – Վ
17. Շշոց (օձի) – Ֆ
18. Շշոց (ջրի) – Վ
19. Թոփչանք – Ֆ
20. Նզովք – Վ
21. Կաթված – Վ
22. Սինքս – Վ
23. Նավթամուղ – Վ
24. Աֆղանստան – Ֆ
25. Խոսրով – Վ

---

3․ Գծերի փոխարեն գրել Ժ կամ Շ

1. Դժխեմ – Ժ
2. Դժնի – Ժ
3. Երաժիշտ – Ժ
4. Աժդահա – Ժ
5. Գտվել – Շ
6. Դժխո – Ժ
7. Դժխուհի – Ժ
8. Նշտար – Շ
9. Նշանավոր – Շ
10. Երաշտ – Շ
11. Երաշտահավ – Շ
12. Հուշակու – Շ
13. Օժտվել – Ժ
14. Պատշգամբ – Շ

(Նկատի ունեմ՝ մի քանի բառերը կարող են շփոթեցնող լինել, բայց սրանք են ճիշտ ձևերը։)

---

4․ Գծերի փոխարեն գրել Ռ կամ Ր

1. Սարսուռ – Ռ
2. Բարբառել – Ռ
3. Կաքառուն – Ռ
4. Վավռուն – Ռ
5. Խրթճիթ – Ռ
6. Ցավ – Ռ
7. Բրոնզ – Ռ
8. Մարմար – Ռ
9. Պարզել – Ռ
10. Ջղագրգիռ – Ռ
11. Գոռգոռալ – Ռ
12. Հոգեթերափիա – Ր
13. Ժխոր – Ռ
14. Բառ – Ռ
15. Ահասարսուռ – Ռ

---

5․ Զույգ նախադասությունները միացնել շաղկապով/դերանվամբ

1. Քանի որ հորդաբուխ աղբյուրներ կային այնտեղ, այդ կղզին կարելի է դարձնել կատարյալ դրախտ։
   Այդ կղզին կարելի է դարձնել կատարյալ դրախտ, քանի որ հորդաբուխ աղբյուրներ կային այնտեղ։
2. Չնայած անձրևը արդեն դադարել էր, անտառում դեռ ոչ մի շշուկ չէր լսվում։
   Անտառում դեռ ոչ մի շշուկ չէր լսվում, չնայած անձրևը արդեն դադարել էր։
3. Եթե բոլորը քեզ նման մտածեին, աշխարհն այդպիսին չէր լինի։
   Աշխարհն այդպիսին չէր լինի, եթե բոլորը քեզ նման մտածեին։
4. Որտեղ այս քարի կտորը գտել եք, այնտեղ փնտրեք կորած ձիու հետքերը։
   Կորած ձիու հետքերը փնտրեք այնտեղ, որտեղ այս քարի կտորը գտել եք։

---

6․ Կաղապարներով բարդ նախադասություններ

1. Եթե այսօր չտեղա, ապա կգնանք զբոսնելու։
2. Քանի որ նա շատ է պարապում, հետևաբար հաջողություն կունենա։
3. Որովհետև ուշացել էի, ուստի ավտոբուսը վրաս չսպասեց։
4. Քանզի նա անկեղծ էր, ուրեմն արժանի է վստահության։

---

7․ Կետադրություն նախադասություններում

• Իրոք, նրան չէր հաջողվել որևէ աշխատանք գտնել։
• Ոչ, դա միայն ինձ է վերաբերում։
• Ընկերս, անշուշտ, միշտ ինձ հետ է։
• Արդյոք լուծում ունի այս հարցը՞։

---

8․ Կետադրություն տեքստում

Երկրում շատ բարձր ու անմատչելի մի լեռ կար, որ լիքն էր բոլոր բարիքներով։ Մարդիկ կամեցան դրա վրա բնակություն հաստատել։ Սակայն նրա վրա բարձրանալը շատ դժվար էր, թեև վերելքի շատ ճանապարհներ կային։ Նրանք, ովքեր բարձրանալու ժամանակ կանգ առան հանգստանալու, սայթաքեցին ու ցած գլորվեցին մինչև ստորոտը։ Իսկ ովքեր դադար առնել չուզեցին, այլ գավազանի օգնությամբ շարունակեցին վերելքը, բարձրացան լեռան վրա ու հանգիստ կյանք վայելեցին։

Այդպես թուլակազմ ու վախկոտ մարդիկ մնում են կես ճանապարհին ու կորչում, իսկ հաստատակամները, համբերությունն իրենց նեցուկ ունենալով, վեր են բարձրանում ու հասնում իրենց նպատակին։

Թեմա՝ Սեղանի մակերեսը։

Առաջադրանքներ։

1․ Ունենք ուղղանկյուն սեղան, որի հիմքեր են 9սմ ,18սմ, իսկ մեծ սրունքն, որն հիմքի հետ կազմում է ∠30° -ի անկյուն, հավասար է 16սմ ։ Գտնել սեղանի մակերեսը։

Փոքր հիմքը՝ a=9 սմa = 9 { սմ}a=9 սմ

Մեծ հիմքը՝ b=18 սմb = 18 { սմ}b=18 սմ

Մեծ սրունքը՝ c=16 սմc = 16 { սմ}c=16 սմ, որը կազմում է 30° անկյուն մեծ հիմքի հետ։

2․ Սեղանի հիմքերը հարաբերում են, ինչպես 2:3, միջին գիծը 10 սմ է, իսկ բարձրությունը 4 սմ: Գտնել սեղանի հիմքերը և մակերեսը:

Հիմքերը 8 սմ և 12 սմ

մակերեսը 40 սմ²

3․ Հավասարասրուն սեղանի բութ անկյունը 135^օ է, իսկ այդ անկյան գագաթից տարված բարձրությունը մեծ հիմքը տրոհում է 1,4 սմ և 3․4 սմ հատվածների։ Գտնել սեղանի մակերեսը:

Սեղանի Մակերեսը՝ 3.36 սմ²

4․ Հավասարասրուն սեղանի մեծ հիմքը 10 մ է, բարձրությունը՝ 3 մ, իսկ սրունքի և մեծ հիմքի կազմած անկյունը՝ 45⁰: Գտեք սեղանի փոքր հիմքը և մակերեսը։

Փոքր Հիմքը՝ 4 մ

Մակերեսը` 21 մ²

1. Կազմել բարդ բառեր՝ տրված արմատները գործածելով մի դեպքում բառասկզբում, մյուս դեպքում՝ բառավերջում

1. Զրույց – զրուցասեր, հակազրույց
2. Գույն – գունավոր, մերկգույն
3. Վեճ – վիճաբանություն, հակավեճ
4. Տուն – տնօրեն, գյուղատուն
5. Բույս – բուսաբանություն, ջրաբույս
6. Մատյան – մատյանագիր, վեպամատյան
7. Երկու – երկորդական, կրկներկու
8. Սեր – սերնդակից, հայրասեր
9. Ձայն – ձայնասփյուռ, հնչձայն
10. Ուղի – ուղեցույց, ճանապարհուղի

---

2. Դարձվածքներով նախադասություններ

1. Լեղին ճաքել – Լսելով իր ընկերոջ դավաճանությունը՝ լեղին ճաքեց։
2. Արյունը գլխին խփել – Լուրն այնքան սարսափեցրեց նրան, որ արյունը գլխին խփեց։
3. Հոգին ավանդել – Պապիկը խաղաղ կերպով հոգին ավանդեց։
4. Անարգանքի սյունին գամել – Հասարակությունը նրան անարգանքի սյունին գամեց իր վատ վարքի համար։
5. Ճամփա պահել – Մայրն ամեն օր ճամփա էր պահում որդու վերադարձին։
6. Ականջի հետև գցել – Նա ուսուցչի հորդորները ականջի հետև գցեց։

---

3. Աստվածաշնչյան թևավոր խոսքերի նշանակությունը

1. Արգելված պտուղ – Այն բան, որը ցանկալի է միայն այն պատճառով, որ արգելված է։
2. Սոդոմ և Գոմոր – Ծայրահեղ անբարոյականություն և խառնաշփոթ։
3. Քավության նոխազ – Անհիմն մեղադրվող անձ՝ ուրիշների մեղքերը իր վրա վերցնող։
4. Բաբելոնյան աշտարակաշինություն – Չհասկացվածություն, քաոս, երբ բոլորը տարբեր ուղղությամբ են շարժվում։

---

4. Հոմանիշներով փոխարինել՝ համեմատություն

Տրված տեքստից հոմանիշները փոխարինված տարբերակը՝

Ճանապարհի կողքով, շղթա կազմած, դանդաղ ընթանում են ուղտերը: Նրանք գունավորված են անապատի երանգով, սապատները մաշված են ու կախված են մի կողմի: Սլացող ավտոմեքենաների բարձրացրած փոշին ամպի նման պարուրում է նրանց, բայց ուղտերն անտարբեր շրջում են գլուխները: Անապատը ձանձրալի է ու միօրինակ, նա հեռու հորիզոնում ձուլվում է իր նման գորշ ու ձանձրալի երկնքին: Ոչ սար է երևում, ոչ հարթավայր:

Փոխվել են նաև տեքստի հնչերանգը, պատկերավորությունը և որոշ նկարագրիչ բառեր։

---

5. Հոմանիշներից ճիշտ տարբերակը տեղադրել

1. …կարմրած այտերով
2. …բարի քմծիծաղում
3. …նրա ազնվատոհմ
4. …դանդաղ սուզվում
5. …բոլոր հույսերը խորտակվում

---

6. Բառերը հոմանիշական խմբերով

1. Թափոն, մնացորդ, թերմացք, ավելցուկ, թափթփուկ
2. Մնացուկ, շյուղ, ոստ, շիվ, ճյուղ
3. Նկուղ, մառան, շտեմարան
4. Կասկած, տարակույս, երկմտություն, տարակուսանք
5. Պարսավանք, նախատինք, կշտամբանք, անարգանք, հանդիմանություն

---

7. Ընտրված ճիշտ բառերը

1. Տվեց
2. Վրդովել
3. Ավանդությունը
4. Թյուր
5. Այգաբացը
6. Սասանվում
7. Զարկեց
8. Ցուցմունք
9. Հնչուն
10. Հանձնին

---

8. Մեկ տառ փոխելով ստացված նոր բառեր (նմուշ)

Սկզբնական բառ	Նոր բառ	Բացատրություն 1	Բացատրություն 2
Ականակիտ	ԱկանակիՑ	ականջ ունեցող	փոքր ձողիկով զենք
Այգաբաց	Այգաբաս	առավոտյան լույսը	այգու պահապան (ստեղծված)
Անութ	Անուշ	թևի տակ ընկած մաս	քաղցր
Աշտանակ	Աշտարակի	գրքերի կամ իրերի տեղ	աշտարակի պատկանող
Թափոր	Թափոն	երթ, խումբ	մնացորդ
Կտրիճ	Կտրիչ	քաջ, համարձակ	կտրելու գործիք
Հարել	Հայել	միանալ	հայելու ձևը
Հերկել	Հեռկել	վարել հողը	(ստեղծված) ինչ-որ բան հեռու անել
Հրատարակել	Հրատարակիլ	լույս ընծայել	հին կամ խոսակցական ձև
Մածուկ	Մածիկ	խիտ հեղուկ	ավելի փոքր մածուկ
Բուրդ	Բունդ	ոչխարի մազ	կապոցաձև ինչ-որ բան
Սալոր	Սալոտ	պտուղ	սոխի տեսակ
Դռնակ	Դռնիկ	փոքր դուռ	փոքրիկ բացվածք
Բառարան	Բառնարան	բառերի գիրք	խոսքերի պահոց (հին ձև)
Պարտեզ	Պարտեն	այգի	բառի ձևափոխություն
Դասարան	Դասարան	սովորողների խումբ	նույն բառը
Գնդիկ	Գնդակ	փոքր գունդ	մեծ գունդ
Հեռագիր	Հեռացիր	հաղորդագրություն հեռվից	հեռու գնա (կեղծ, ձևով տարբերություն)