Մեխանիկական Ալիքներ

Մեխանիկական ալիքները էներգիայի տարածման միջոցներ են, որոնք պահանջում են միջավայր՝ կոշտ, հեղուկ կամ գազային, որպեսզի կարողանան տարածվել: Այս ալիքները չեն տեղափոխում նյութ, միայն էներգիա: Երբ ալիքները շարժվում են, մասնիկները տեղափոխվում են միայն փոքր տարածություններ, բայց ալիքը շարունակում է տարածվել, փոխանցելով էներգիան:

Ալիքների Տեսակներ

1. Ուղիղ ալիքներ
   Այս ալիքները առաջանում են, երբ մասնիկները շարժվում են ուղղությամբ, որը ուղղահայաց է ալիքի տարածման ուղղությանը: Այս տեսակի ալիքները կարող են առաջանալ միայն կոշտ նյութերում, օրինակ՝ ստեղների կամ լարերի տատանումներ: Ջրի ալիքներն են ուղիղ ալիքների օրինակները, երբ ջրի մասնիկները բարձրանում և իջնում են, բայց ալիքը տարածվում է դեպի ափ:
2. Հորիզոնական ալիքներ
   Այս ալիքները առաջանում են այն ժամանակ, երբ մասնիկները շարժվում են ըստ ալիքի տարածման ուղղության՝ առաջ և հետ: Այս տեսակը տիպիկ է ձայնի տարածմանը: Ձայնը տարածվում է օդում, երբ մասնիկները շարժվում են առաջ ու հետ՝ փոխանցելով ալիքը և էներգիան:

Ալիքների Հատկություններ

1. Ալիքի բարձրությունը (H)
   Ալիքի բարձրությունը ցույց է տալիս ալիքի ուժը կամ էներգիան: Մեծ ալիքները ավելի շատ էներգիա են փոխանցում: Օրինակ, ուժեղ ծովային ալիքները կարող են մեծ վնաս հասցնել, քանի որ դրանք ունեն մեծ էներգիա:
2. Ալիքի երկարությունը (λ)
   Ալիքի երկարությունը ցույց է տալիս այն տարածությունը, որը պարունակում է մեկ ամբողջական ալիք: Սովորաբար դա չափվում է ալիքի երկու հարակից բարձրագույն կամ ցածրագույն կետերի միջև: Չափում է ալիքի տևողությունը միջավայրում:
3. Ալիքի արագությունը (v)
   Ալիքի արագությունը ցույց է տալիս, թե որքան արագ է այն տարածվում միջավայրում: Օրինակ՝ ձայնը ավելի արագ է տարածվում օդում, քան ջրում, քանի որ օդը ավելի քիչ խիտ է: Ալիքի արագությունը կախված է միջավայրի խտությունից և այլ հատկություններից:
4. Հաճախություն (f)
   Հաճախությունը ցույց է տալիս, թե քանի անգամ է ալիքը կատարում ամբողջ ցիկլը մեկ վայրկյանի ընթացքում: Հաճախությունը չափվում է հերծանով (հեռ․ Hertz – Hz): Եթե ալիքը շատ բարձր հաճախություն ունի, ապա այն արագորեն կընդունվի, օրինակ՝ բարձր երաժշտական նոտաների դեպքում: Սովորաբար, մարդու լսողությունը կարող է ընկալել 20 Hz-ից մինչև 20,000 Hz հաճախություն ունեցող ձայներ:

Օգտագործումներ

1. Ձայն
   Ձայնը մեխանիկական ալիք է, որը տարածվում է օդում: Երբ մենք խոսում ենք կամ երաժշտություն նվագում, մեր ձայնը առաջացնում է օդի մեջ ալիքներ, որոնք տարածվում են և հասնում մեր ականջներին: Դրանք ալիքներ են, որոնք մեր գլխում վերածվում են ձայնի:
2. Ծովային ալիքներ
   Ծովային ալիքները առաջանում են քամիների կամ ստորգետնյա շարժումների արդյունքում: Այս ալիքները կարող են լինել շատ ուժեղ և վնասակար, քանի որ դրանք ունեն մեծ էներգիա և կարող են մեծ վնաս հասցնել, հատկապես ցունամիերի ժամանակ:
3. Երաժշտական ալիքներ
   Երաժշտական գործիքները ստեղծում են ալիքներ, որոնք մենք լսում ենք որպես երաժշտություն: Օրինակ՝ դաշնամուրի կամ ջութակի ձայնը ալիքներ է առաջացնում, որոնք տարածվում են օդում ու մեր ականջներին հասնելով՝ ստեղծում երաժշտական սիմֆոնիա:

Մեխանիկական ալիքները տարածվում են միջավայրերում, փոխանցելով էներգիա, առանց նյութի տեղաշարժման: Այս ալիքները են այն հիմնական գործընթացները, որոնք մեզ թույլ են տալիս լսել ձայներ, տեսնել ծովային ալիքներ և հասկանալ տեխնոլոգիական փոխանցումներ:

Առաջադրանք, 8-րդ դաս., մարտի 10-17-ը․ պատմություն։
ա. Գյուլիստանի պայմանագիրը (1813) և Թուրքմենչայի պայմանագիրը (1828) կնքվեցին ռուս-պարսկական պատերազմներից հետո։ Դրանցով Արևելյան Հայաստանը անցավ Ռուսաստանի տիրապետությանը, ինչը հայության համար նշանակում էր պարսկական ճնշումից ազատում, սակայն նաև ռուսական քաղաքական վերահսկողության հաստատում։

բ. Պարսկահայերի վերաբնակեցումը Արևելյան Հայաստանում նպաստեց հայ բնակչության թվի աճին և երկրի տնտեսական զարգացմանը, բայց նաև առաջ բերեց սոցիալական ու հողային խնդիրներ։ Ռուսական կառավարությունը այս գործընթացը վերահսկում էր՝ իր շահերից ելնելով։

գ. «Դավիթ-Դանիելյան պայքարը» արտացոլում էր օտար տերությունների միջամտությունը հայոց կաթողիկոսական աթոռի կառավարմանը։ Ռուսական, Օսմանյան և Պարսկական կայսրությունները ձգտում էին վերահսկել Էջմիածինը՝ հայության վրա իրենց ազդեցությունն ուժեղացնելու համար։

1. 1836 թ. «Եկեղեցական կանոնադրությունը» սահմանափակեց Հայ եկեղեցու ինքնուրույնությունը՝ այն ենթարկելով ռուսական վերահսկողությանը։
2. Ցարիզմի գաղութային քաղաքականությունը արտահայտվում էր վարչական վերահսկողության, հարկային քաղաքականության և ազգային-մշակութային սահմանափակումների միջոցով։
3. 1828 թ. ինքնավարության մերժումը պայմանավորված էր ռուսական իշխանությունների մտավախությամբ, որ անկախ հայկական իշխանությունը կարող էր վտանգել նրանց տիրապետությունը տարածաշրջանում։

Արևմտյան Հայաստանը և Հայկական հարցի միջազգայնացումը/Էջ  86-90 պատմել, էջ 90-ի հարցերին գրավոր պատասխանել/

ա.Բուխարեստի պայմանագիրը կնքվեց 1812 թ. մայիսի 16-ին ռուս-թուրքական պատերազմի արդյունքում։ Այն կարևոր էր, քանի որ Ռուսաստանին անցավ Բեսարաբիան, իսկ Արևմտյան Հայաստանի մի մասը դեռ մնաց Օսմանյան կայսրության կազմում։

բ․ 1839 թ. հրովարտակի (Գյուլհանեի հաթթըշերիֆի) առանցքային դրույթներն էին՝ օրենքի առջև բոլորի հավասարությունը, հարկային ու դատական բարեփոխումները, մահմեդական ու ոչ մահմեդական հպատակների իրավահավասարություն։ Թանզիմաթը հայերի համար բերեց որոշակի բարեփոխումներ, ինչպես օրինակ՝ համայնքային ինքնակառավարման հնարավորություններ, բայց նաև ուժեղացրեց սուլթանական վերահսկողությունը հայկական հարցի նկատմամբ։

Co2 So3 H2s h2co3 h2so4 Co H2o

Այո՛, կարող եմ։ Ահա նշված նյութերի տարրերի վալենտությունները՝

1. CO₂ (ածխաթթու գազ)
   • C (ածխածին) – +4
   • O (թթվածին) – -2
2. SO₃ (ծծմբական անհիդրիդ)
   • S (ծծումբ) – +6
   • O (թթվածին) – -2
3. H₂S (ծծմբաջրածին)
   • H (ջրածին) – +1
   • S (ծծումբ) – -2
4. H₂CO₃ (ածխաթթու)
   • H – +1
   • C – +4
   • O – -2
5. H₂SO₄ (ծծմբական թթու)
   • H – +1
   • S – +6
   • O – -2
6. CO (ածխածնային օքսիդ)
   • C – +2
   • O – -2
7. H₂O (ջուր)
   • H – +1
   • O – -2

Նպատակը․ ճոճանակի թելի երկարությունից տատանումների պարբերության և հաճախության կախվածության պարզաբանումը: Անհրաժեշտ սարքեր և նյութեր․անցքով կամ կեռիկով գնդիկ,թել,ամրակալան՝կցորդիչով և թաթով,վայրկենաչափ կամ վայկենացույց,չափերիզ։ Աշխատանքի ընթացքը․Չափաժապավենով չափեցի 100սմ երկարությամբ թել ,որից կախեցի մետաղյա կեռիկով գնդիկ։Թելով գնդիկը կախեցինք ամրակալանի կծորդիչից, որ նա փոքր-ինչ սեղանից կամ գետնից բարձր լինի:Չապժապավենը դրեցի կախվախ գնդիկի տակ և գնդիկը շեղեցի հավասարակշռության դիրքից 8-ից 10սմ, և բաց թողելու պահին սեղմեցի ժամացույցի վայրկենաչափը: Չափեցի 40 լրիվ տատանումների ժամանակը,բանաձևերով հաշվեցի տատանումների պարբերությունը և հաճախությունը: Արդյունքները l=100սմ t=69վ T=t/ν= N=40 ν=N/t= T,ν-? __ ν=N/t=40/69=0.58 T=t/ν=69/0.58=119 T=119 ν=0.58 __ Փորձը կրկնեցի՝ կարճացնելով թելը չորս անգամ,տատանումների լայնույթը դարձնելով 2սմ- ից 3սմ: Փորձի արձյունքները l=25սմ t=42վ T=t/ν= N=40 ν=N/t= T,ν-? T=t/ν=42/0.95=44 ν=N/t=40/42=0.95 T=44 ν=0.95 Անել եզրակացություններ՝ճոճանակի թելի երկարությունից տատանումների պարբերության և հաճախության կախումների վերաբերյալ։ Այս փորձից կարելի է եզրակացնել, որ տատանումների ժամանակը կախված է նաև թելի երկարությունից։ Որքան կարճ է այն, այնքան ավելի է կրճատվում տատանումների ժամանակը։ Իսկ տատանումների քանակը կրճատվում է մարմնի վրա ծանրության առկայության դեպքում։ Փորձը տեսագրել ,պատրաստել տեսանյութ,տեղադրել բլոգներում

Մորսի կոդը մշակվել է 1830-1840-ական թվականներին Սամուել Մորսի և Ալֆրեդ Վեյլի կողմից՝ որպես տեքստային նշանները փոխանցելու մեթոդ՝ կետերի և գծիկների հաջորդականությունների միջոցով։ Այն հեղափոխեց հեռահաղորդակցությունը՝ հնարավորություն տալով հաղորդագրություններն արագ փոխանցել հեռագրական լարերով՝ զգալիորեն կրճատելով տեղեկատվության փոխանցման ժամանակը՝ համեմատած նախորդ մեթոդների հետ։

Սամուել Մորսը (1791–1872) ամերիկացի գյուտարար, նկարիչ և Մորսի կոդի համահեղինակն էր։ Սկզբում նա հաջողակ նկարիչ էր, բայց հետագայում կենտրոնացավ էլեկտրամագնիսականության վրա և կարևոր դեր խաղաց հաղորդակցության հեղափոխության մեջ։ Ալֆրեդ Վեյլի հետ միասին նա ստեղծեց Մորսի հեռագրական համակարգը, որը հնարավորություն տվեց հեռահար հաղորդագրություններ փոխանցել էլեկտրական ազդանշաններով և կետերի ու գծիկների ստանդարտացված կոդով։ Նրա գյուտը զգալիորեն կրճատեց տեղեկատվության փոխանցման ժամանակը՝ դառնալով ժամանակակից հեռահաղորդակցության հիմքը։

Կրկնել նախորդ թեմանները։

Կատարել  Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս II  >>-ից էջ3 -ից մինչև էջ8 -ի տարբերակները։

Կարգի բերել բլոգները։Պատրաստ լինել  բանավոր հարցմանը։

Դասարանում քննարկվող հարցեր.

1.Մեխանիկական տատանումների տարբեր օրինակներ

2.Ի՞նչն է բնորոշ բոլոր տատանողական շարժումներին

3.Ո՞ր տատանումներն են անվանում պարբերական

4.Ո՞ր ֆիզիկական մեծությունն է կոչվում տատանումների պարբերություն

5.ի՞նչ միավորներվ է արտահայտվում տատանումների պարբերությունը

6.ի՞նչ է տատանումների լայնույթը:ինչ միավորներվ է այն արտահայտվում;

7.ի՞նչ է տատանումների հաճախությունը;Ինչ միավորներով է այն արտահայտվում

8.Ո՞ր հաճախությունն է կոչվում 1Հց։

Սովորել Է. Ղազարյանի դասագրքից էջ 61-ից մինչև էջ  76

Փորձ,որը կարող եք կատարել տանը․

1.100սմ երկարությամբ թելից կախեք որևէ գնդիկ(կստացվի թելավոր  ճոճանակ),այն կախեք այնպես,որ փոքր-ինչ սեղանից կամ գետնից  բարձր լինի:Գնդիկը շեղեք հավասարակշռության դիրքից 8-ից  10սմ և բաց թողեք:Չափեք  40   լրիվ տատանումների ժամանակը,բանաձևերով հաշվեք տատանումների պարբերությունը և հաճախությունը:

Փորձը կրկնեք՝ կարճացնելով թելը չորս անգամ,տատանումների լայնույթը դարձնելով 2սմ- ից 3սմ:

Արեք եզրակացություն ճոճանակի թելի երկարությունից տատանումների պարբերության և հաճախության կախումների  վերաբերյալ:

 Փորձ   տեսագրեք ,պատրաստեք նյութ,տեղադրեք ձեր բլոգներում, հղումը ուղարկեք ինձ:

1. Ո՞ր թվեր են պատկանում տրված միջակայքին՝ (−∞;−5)

ա) -6 

բ) 1 

գ) 5 

դ) -1 

ե) 20 

զ) 10 

է) -10 

թ) -9

2. Պարզել՝ ճիշտ է, թե սխալ հետևյալ պնդումը՝ −12∈(−12;7]

ա) սխալ է  բ) ճիշտ է

3. Ո՞ր թվեր են պատկանում տրված հատվածին՝  [−12;0]

ա) −9  բ) −10 գ) 20  դ) −6  ե) −1 զ) 10  է)1   թ)5

4. Ո՞ր թվերը չեն պատկանում այս միջակայքին՝ (−1;10)

  ա) 12  բ) 1  գ) 10  դ) −1   ե) 5  զ) 2

5. Ընտրիր x∈(−∞;−1] միջակայքի պատկերը թվային առանցքի վրա, եթե a=−1

• 
• 
• 
• 

• 

6.Գրառել նշանակումը՝

ա) [2; 4];

բ) (2; 4);

գ) (2; 4];

դ) [2; 4);

ե) [5; +∞);

զ) (5; +∞);

է) (-∞; 0);

ը) (-∞; 0];

7. Կարդալ թվային բազմության անվանումը և այն պատկերել այն կոորդինատային ուղղի վրա՝

ա)

բ)

գ)

դ)

ե)

զ)

է)

ը)

8․ Թվարկել թվային բազմությանը պատկանող բոլոր ամբողջ թվերը․

ա) [-3, -2, -1, 0, 1];
բ) [-2, -1, 0];
գ) [-3, -2, -1, 0];
դ) [-2, -1, 0, 1];
ե) [-2, -1, 0, 1, 2, 3];
զ) [-1, 0, 1, 2];
է) [-2, -1, 0, 1, 2];
ը) [-1, 0, 1, 2, 3];

Advertisement

9․ Կոորդինատային առանցքի վրա նշել այն թվերը, որոնք՝

ա) (-∞; 3);

բ) (-5; ∞);

գ) (-∞; 2];

դ) [0; +∞);

ե) (7; 10);

զ) (-5; -1);

10․Անվանել թվային բազմությանը պատկանող չորս ամբողջ թվեր՝

ա) 0, 13, 67, 122:
բ) 1, 3, 9, 93
գ) -12, -3, -5, -242
դ) -232, 743, 245, 1

11․Գրառել նկարում պատկերված բազմությունները՝

ա) [3; 7];
բ) (3; 7);
գ) (5; 6];
դ) [5; 6);
ե) [7; +∞);
զ) (-∞; 8);
է) (7; +∞);
ը) (-∞; 8];

Rewrite the sentences in passive voice.

1. She sang a song. – A song was sung by her
2. Somebody hit me. –  I was hit by somebody
3. We stopped the bus. – The was stopped by us
4. A thief stole my car. –  My car was stolen by a thief
5. They didn’t let him go. – He wasnt let go by them
6. She didn’t win the prize. – The prize wasnt won by them
7. They didn’t make their beds. – Their beds were not made by them
8. I did not tell them. – They were not told by me
9. Did you tell them? – Were they told by me?
10. Did he send the letter? – Was the letter sent by him?

Fill in the verb in the Past Active or Passive Voice.

What artist painted (painted / was painted) this picture?

The Cape of Good Hope was discovered (discovered / was discovered) by Bartolomeo Dias.

The clown entertained (entertained / was entertained) the public.

We arrived (arrived/ were arrived) at the camp in time.

Many experiments were done (did/ were done) under water.

Many people were invited (invited / were invited) to the festival.

They discussed (discussed / were discussed) many exciting things.

I learnt (learnt / was learnt) many interesting things in this unit.

Ահա հարցերի ճիշտ պատասխանները.

1․ Թուրքիան (1) – Թուրքիան գտնվում է երկու աշխարհամասում՝ Եվրոպայում և Ասիայում:

2․ Իրաքը (4) – Իրաքը չունի ելք Միջերկրական ծով:

3․ 3) 1–դ, 2–բ, 3–ա, 4–գ – Իրաք — Բաղդադ, Իրան — Թեհրան, Լիբանան — Բեյրութ, Սաուդյան Արաբիա — Էր-Ռիադ:

4․ Ուզբեկստան, Տաջիկստան, Թուրքմենստան (3) – Այս երկրները Կենտրոնական Ասիայում են, ոչ թե Հարավարևմտյան Ասիայում:

5․ Տիգրիս և Եփրատ (2) – Այս գետերը հոսում են Հարավարևմտյան Ասիայի տարածքով:

6․ Տարածաշրջանն աշխարհում առաջինն է փյունիկյան արմավի մշակությամբ (3) – Սա ճիշտ պնդումն է:

7․ Թուրքիայի տնտեսության առաջատար ճյուղը նավթարդյունաբերությունն է (3) – Սա սխալ է, քանի որ Թուրքիան նավթ արդյունահանող առաջատար երկիր չէ:

8․ Այստեղ է առաջացել բուդդայականությունը (1) – Սա սխալ է, բուդդայականությունը առաջացել է Հնդկաստանում, ոչ թե Հարավարևմտյան Ասիայում:

9․ Ռուսթավին և Կասպին (1) – Այս քաղաքները գտնվում են Վրաստանում:

10․ 1–դ, 2–բ, 3–ա, 4–գ – Տղիբուլի (քարածուխ), Մառնեուլ (պղինձ), Ճիաթուրա (մանգան), Բորժոմ (հանքային ջուր):

11․ Եփրատը (1) – Այս գետը հոսում է Թուրքիայի տարածքով:

12․ Վանան և Թուզը (2) – Այս լճերը գտնվում են Թուրքիայի տարածքում:

13․ Երկրի քիմիական արդյունաբերությունն արտադրում է դեղագործական ապրանքների համաշխարհային արտադրանքի գերակշիռ մասը (2) – Սա սխալ է:

14․ Հյուսիս–արևմուտքում սահմանակցում է Հունաստանին և Բուլղարիային (3) – Սա ճիշտ է:

15․ Ռուսաստանը և Տաջիկստանը (2) – Սրանք Իրանի հարևան երկրները չեն:

16․ Նավթավերամշակման խոշոր կենտրոն Աբադան քաղաքը Կասպից ծովի ափին է (4) – Սա սխալ է, Աբադանը գտնվում է Պարսից ծոցի ափին:

17․ Երկրի կենտրոնական շրջաններում գյուղատնտեսության հիմքը ոռոգովի երկրագործությունն է (3) – Սա ճիշտ է:

Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս II  >>-ից էջ3 -ից մինչև էջ8 -ի տարբերակները։

Տարբերակ 1

I. Կինետիկ

II.